«Apart»
Αν κρύψεις τον τάφο, κρύβεις το έγκλημα. Αν κρύψεις το έγκλημα, κρύβεις τον εγκληματία.
(από το σενάριο της ταινίας)
Γράφει ο Γιώργος Αλεξανδράκης
Καλοκαίρι του 1974. Η Τουρκία εισβάλλει στην Κύπρο και η νεαρή «Ελένη» φεύγει για τη Νότια Αφρική του απαρτχάιντ, μέσα από ένα προξενιό με έναν Ελληνοκύπριο που δεν γνωρίζει. Αφήνει μια διαιρεμένη χώρα για να βρεθεί σε μια άλλη. Αυτή είναι η αφετηρία του «Apart», της νέας ταινίας της Στελάνας Κληρή, η οποία υπογράφει τόσο τη σκηνοθεσία όσο και το σενάριο. Η ταινία εμπνέεται από τις ιστορίες των γονιών της, οι οποίοι ήταν πρόσφυγες. Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ του Τάλιν, προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, όπου και την παρακολούθησα.
Το είδος της είναι υβριδικό. Ιστορικό δράμα, ιστορία αγάπης, πολιτική ταινία και οικογενειακό μυστικό δένουν μεταξύ τους, με φόντο τον ξεριζωμό.
Πρόκειται για μια εξαιρετική ιστορία, δοσμένη με αριστοτεχνική σκηνοθεσία. Θα σταθώ όμως ιδιαίτερα στο σενάριο και στους διαλόγους της Κληρή. Δεν αφήνουν περιθώριο για παρερμηνείες ούτε δημιουργούν σύγχυση και ο ρυθμός σε κρατάει από το πρώτο λεπτό. Οι χαρακτήρες είναι ολοκληρωμένοι. Το σενάριο τολμά να πει αλήθειες που με δυσκολία αφήνονται να ειπωθούν, αλήθειες που θα αναγνωρίσει όποιος γνωρίζει λίγη ιστορία ή έχει ακούσει αφηγήσεις Κυπρίων. Οι σχέσεις που δημιουργούνται και οι συγκρούσεις χτίζονται έτσι ώστε να δείχνουν πόσο άρρηκτα δεμένο είναι το προσωπικό με το πολιτικό.
Οι ερμηνείες είναι πολύ καλές, και ξεχωρίζει η Leem Lubany στον κεντρικό ρόλο. Κουβαλά όλο το βάρος της ηρωίδας, όσα λέει και κυρίως όσα κρατά μέσα της. Σε όλη την ταινία ήμουν βέβαιος ότι ο Luca Pasqualino είναι Κύπριος. Όταν έμαθα ότι δεν είναι, κατάλαβα πόσο σπουδαία δουλειά έκανε. Η Girley Jazama δίνει κι αυτή βάθος σε έναν ρόλο που μένει μαζί σου και μετά την προβολή.
Η φωτογραφία του Σίμου Σαρκετζή, τα κάδρα και η σκηνογραφία σού δίνουν την αίσθηση της δεκαετίας, παρότι περιορίζονται σε λίγες σκηνές. Είναι ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν συχνά οι ταινίες από μεσογειακές χώρες, όπου ο προϋπολογισμός δεν συγκρίνεται με τον αμερικανικό. Μια ταινία εποχής πρέπει να κρίνεται και με αυτό το μέτρο, και το «Apart» καταφέρνει πολλά με όσα είχε.
Το θέμα δεν είναι μόνο το Κυπριακό. Είναι ο ταξικός ρατσισμός. Είναι ο παραλληλισμός ανάμεσα σε δύο διχασμένους τόπους, την Κύπρο της πράσινης γραμμής και τη Νότια Αφρική του απαρτχάιντ. Είναι οικουμενικά θέματα που ταλανίζουν ακόμα τον κόσμο μας. Προσωπικά, πιστεύω ότι αυτή η ταινία είναι για όλους. Απλώς δεν θα τη δουν όλοι.
Το πένθος για την αδικία, η ματαίωση, η ταυτότητα. Και το μίσος, που σβήνει τα πάντα και ταυτόχρονα γεννά νέους διχασμούς. Η ταινία τα αγγίζει όλα αυτά συγκινητικά και πολύπλευρα, χωρίς διδακτισμό.
Η σκηνή όπου η «Ελένη» εξομολογείται στον Νίκο είναι από τις πιο δυνατές της ταινίας. Τη βλέπουμε, αλλά δεν την ακούμε. Η Κληρή αφήνει την εικόνα και τη σιωπή να πουν ό,τι οι λέξεις δεν θα μπορούσαν. Υπάρχουν κι άλλες στιγμές που δεν μπορώ να περιγράψω χωρίς να χαλάσω την εμπειρία. Μια κρυφή στιγμή μοναξιάς της ηρωίδας και μια αγκαλιά μέσα από ένα φλασμπάκ είναι από αυτές. Όταν καταλάβετε τι σημαίνουν, θα σας μείνουν για καιρό.
Κάποιες από τις πρώτες διεθνείς κριτικές έγραψαν ότι η ταινία εστιάζει πολύ στενά σε λίγους χαρακτήρες και δεν αποδίδει όλη την πολυπλοκότητα της Ιστορίας. Διαφωνώ. Ναι, είναι προσωπικές ιστορίες, αλλά εκεί ακριβώς βρίσκεται το συναίσθημα. Διαφορετικά θα είχαμε μια καθαρόαιμη ιστορική ταινία, που ενδεχομένως θα βαριόσουν από το πρώτο λεπτό. Η Ιστορία δεν μεταδίδεται με ημερομηνίες και χάρτες. Τη μεταφέρουν τα σώματα, οι σιωπές και οι επιλογές των ανθρώπων που την έζησαν. Εγώ δεν είδα ρόλους και εθνικότητες. Είδα ανθρώπους.
Το «Apart» μιλά για τάφους που κρύφτηκαν και για ανθρώπους που αναγκάστηκαν να ζήσουν δίπλα τους. Δεν έχω τα ίδια βιώματα με τους ήρωές του, κι όμως ταυτίστηκα μαζί τους. Βγήκα από την αίθουσα συγκινημένος, αλλά και με μια παράξενη αίσθηση πληρότητας, σαν να μου είχαν εμπιστευτεί μια ιστορία που πρέπει να μη χαθεί.
Αυτό το κείμενο δεν είναι κριτική με τη στενή έννοια, αλλά η ματιά μου σε μια ταινία που με άγγιξε. Τον κύριο λόγο τον έχουν οι θεατές, αρκεί να πάνε να τη δουν.
Συντελεστές
Γλώσσες Αγγλικά, Ελληνικά, Τουρκικά, Αφρικάανς, Σόθο
Διάρκεια 104 λεπτά